Studenten-liederboek van Groot-Nederland

Een hele tijd geleden online gekocht, maar dankzij de povere service van de Belgische Post pas recent ontvangen : de derde druk van Coers’ Liederboek van Groot-Nederland. Eerste boek. Studenten-liederboek van Groot-Nederland.

In zijn voorwoord bij dit studentenliedboek steekt de Gentse prof. Dr. Paul Fredericq in oktober 1896 de loftrompet van (de werken van) negentiende-eeuwse volksliedvorsers en –verzamelaars als Willem De Clerq, Jan Frans Willems, Hoffmann von Fallersleben, J. Alberdingk Thijm, L. Alberdingk Thijm, Edmond De Coussemaker, A. Lootens, Florimond Van Duyse, prof. dr. Kalff, enzovoorts.
Maar, zo voegt hij meteen toe, “alleen aan de studenten schijnt men tot hiertoe schier niet gedacht te hebben. Terwijl zij in Duitschland hun te recht beroemd Commersbuch en zooveel andere eigene liederenbundels bezitten en ook in andere landen over eenen belangrijken voorraad afzonderlijke gezangen beschikken, moet de Nederlandsche student zich behelpen met het hoekje, dat hem in de algemeene liederboeken karig is toegemeten en waar hij bijna niets typisch in aantreft buiten het Noord-Nederlansch Iö vivat! en het Vlaamsch A, a, a, valete studia.”

Er worden in Vlaanderen en in Nederland inderdaad pas in het (late) tweede deel van de negentiende eeuw voor het eerst echte studentenliedboeken uitgegeven.
Vlaanderens eerste studentenliedboek is Karel Heynderickx’ Studentenliederboek uit 1899. Uit de inleiding van Heynderickx bij de ‘volksuitgave’ van dat lieboek herinner ik me dat het idee voor de uitgave van zijn studentenliederboek ontstond in 1896; één jaar na verschijning van de eerste druk van Coers’ liederboek. Zou Heynderickx zijn mosterd bij Coers gehaald hebben?
In Nederland verschenen iets vroeger al Vademecum van den Student (1862) en het Groningse Studenten-liederen (1885) die beide in mijn boekenkast terug te vinden zijn. En hoewel het absoluut leuke boekjes zijn, ben ik het eens met Fredericq als die, verderbouwend op zijn redenering over het ontbreken van eigen studentenliedverzamelingen in de Nederlanden, schrijft : “Ik zwijg van uitgaven als het zoogezegd Vademecum van den Student, teksten zonder melodieën […], dat een buitengewoon vreemd mengelmoes vertoont van enkele goede Nederlandsche liederen naast veel andere onverdienstelijke of onbeduidende, versmoord in eene zee van Fransche romancen en operatekstenen van Duitsche en Engels deuntjes van allerlei allooi; en ik blijf nog onvoldaan bij de veel ernstigere en dergelijkere verzameling Studenten-liederen van Groningen”.

Is Coers’ verzameling dan het lang verwachte ideaal op dat gebied?
Fredericq beantwoord die vraag nuancerend met de woorden : “Ik ben overtuigd dat deze uitgebreide collectie ons stellig eenen goeden stap nader heeft gebracht tot dat ideaal van alwie aan onze hoogescholen, hetzij in Noord-Nederland, hetzij in Vlaamsch-België, hetzij in Zuid-Afrika of elders, studeert of gestudeerd heeft. En daarom heb ik niet geaarzeld om deze uitgave naar mijn krank vermogen bij de geheele Nederlandsche studeerende jeugd warm aan te bevelen.

Daarna dreunt hij nog een eindje door over de Groot-Nederlandsche gedachte die onder de studenten moet leven en hoe dit studentenliedboek een uiting van diezelfde, door taal gebonden, gedachte is.
Omdat ik wel es momenten heb waarin ik historisch-romantisch dweep met de Nederlanden van vlak voor de Belgische onafhankelijkheid en de Groot-Nederlandse gedachte dan wel eens een warm hart toedraag, kan dit studentenliedboek mij extra bekoren.

Hoewel het eerste boek de ondertitel Studenten-liederboek van Groot-Nederland meekreeg, staan er ook een groot aantal niet-studentenliederen in (dus zelfs in dit bejubbelde werk moeten ze het eigenlijk stellen “met een hoekje”) en begint het hoofdstuk met studentenliederen uiteraard met de obligate Heilige Drievuldigheid der Studentenliederen : Io vivat!, Gaudeamus igitur en A, a, a, valete studia.

Echt interessant wordt het studentenliedhoofdstuk pas bij de (Noord-Nederlandse) Corpsliederen (uit Utrecht, Leiden, Groningen en Delft), de liederen van de roeiverenigingen (uit Utrecht, Leiden, Groningen, Amsterdam en Delft), de gezelschapsliederen (algemene, Utrechtse, van letteren- en welsprekendheidsgezelschappen, Hebreeuwse gezelschappen, schaakgezelschappen, enzovoorts.), de Leidse verenigingsliederen, de Amsterdamse dispuutsliederen, het Delftse sociëteits- en studentenweerbaarheidslied en de Utrechtse ‘groenliederen’ (in Vlaanderen zouden we het de jaarliederen van de schachten noemen) uit de periode 1880-1897.
Voor de Zuidelijke Nederlanden bloemleesde Coers 3 algemene, Vlaamse studentenliederen (Ons Lied, Vlaamsch Studentenlied en Studentenlied), 3 kringliederen van het Gentse en vrijzinnige ’t Zal Wel Gaan, het lied van het Luikse Onze Taal, 2 Brusselse liederen van Geen Taal, Geen Vrijheiden en 2 Brusselse liederen van de ‘leerlingenkring’ Help U Zelf, de Antwerpse liederen van De Vlaamsche Kring en NSK (De Witte Leeuw), het Brugse Van Maerlant’s zonen en 2 katholieke liederen (Ons Vlaanderen & Bondslied der Katholieke Oost-Vlaamsche Studenten).

Als afsluitertje neem ik het allerlaatste lied uit het boek over; het Groenenlied uit 1897 op de “Wijze: Tafellied” (bij ons in Vlaanderen gekend als Oud Tafellied of Edite, bibite) dat gedicht werd door L.H. Grondijs :

Tien glazen heit de klok:
Wij zijn van ’t donderjagen vrij,
Op dan, gij allen!
Nu dondren wij!

REFREIN:
Frangite, fundite, commilitones
Pereat quisquis – est antigroenius,
Floreat civitas – civitas nostra.

‘t Is een verdomde eer
Lid van den groenenkroeg te zijn,
Al wat geen groen is,
Trapt het er uit!

Staalt nu de spieren,
Krachtig de armen uitgestrekt,
Perst ze tot pulver,
Smakt ze er uit!

Drinken wij groenen,
Eeuwige, goddelijke trouw,
Tot in het sombre,
Zwijgende graf

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s